Tiền trong sổ tiết kiệm đứng tên con chưa thành niên là tài sản riêng của con; cha hoặc mẹ được rút thay với tư cách người đại diện theo pháp luật, nhưng việc rút phải vì lợi ích của con. Ngân hàng sẽ kiểm tư cách người đại diện, đối chiếu chữ ký mẫu, và với số tiền lớn có thể hỏi mục đích hoặc yêu cầu cả hai cha mẹ cùng ký.
Câu chuyện thường gặp: con nhận tiền mừng tuổi, tiền ông bà cho, cha mẹ mở sổ đứng tên con. Vài năm sau gia đình cần tiền, ra ngân hàng rút thì bị hỏi lại, có khi bị từ chối. Bài này giải thích vì sao, ai ký trong từng độ tuổi của con, giấy tờ cần mang và cách xử lý khi một bên cha mẹ không đồng ý. Mỗi ngân hàng có quy định nội bộ riêng, nên trước khi đi bạn nên gọi tổng đài chính thức hoặc hỏi chi nhánh nơi mở sổ.
Vì sao rút tiền của con lại khó hơn rút tiền của mình
Khi mở sổ, có hai cách ghi tên mà nhiều gia đình không để ý: sổ đứng tên cha mẹ (cha mẹ là chủ tiền gửi, chỉ ghi chú là tiền để dành cho con), hoặc sổ đứng tên con (con là chủ tiền gửi, cha mẹ đứng ra với tư cách người đại diện). Hai cách này khác nhau hoàn toàn về quyền rút. Với sổ đứng tên cha mẹ, cha mẹ tự rút như tiền của mình. Với sổ đứng tên con, tiền thuộc về con, cha mẹ chỉ là người thay mặt.
Ngân hàng chịu trách nhiệm chi trả đúng người có quyền. Nếu chi tiền của người chưa thành niên cho người không đủ tư cách, hoặc chi trong lúc cha mẹ đang tranh chấp mà biết rõ, ngân hàng có thể bị kéo vào vụ việc. Vì vậy quy trình rút tiền của trẻ em thường chặt hơn: kiểm giấy khai sinh, đối chiếu người đại diện đã đăng ký khi mở sổ, có nơi yêu cầu văn bản cam kết sử dụng tiền vì lợi ích của con.
Ngoài ra, nhiều ngân hàng ghi nhận người đại diện cụ thể khi mở sổ, ví dụ chỉ người mẹ ký. Khi người cha đến rút, dù cũng là người đại diện theo luật, ngân hàng có thể yêu cầu thêm thủ tục bổ sung người đại diện. Đây là lý do nên hỏi kỹ cách ghi tên ngay lúc mở sổ, và nếu được thì đăng ký cả hai cha mẹ.
Ai ký rút tiền theo tuổi của con
Quy định về tiền gửi của Ngân hàng Nhà nước và quy định nội bộ từng ngân hàng xác định chi tiết; bảng dưới là khung thường gặp, đối chiếu với nơi bạn gửi.
| Tuổi của con | Ai ký rút, tất toán | Ngân hàng thường hỏi thêm |
|---|---|---|
| Dưới 15 tuổi | Người đại diện theo pháp luật (cha hoặc mẹ, người giám hộ) ký thay | Giấy khai sinh, giấy tờ tuỳ thân của người đại diện; với số tiền lớn có thể hỏi mục đích |
| Từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi | Tuỳ quy định: con tự ký, hoặc con ký kèm sự đồng ý của người đại diện | Căn cước của con; văn bản đồng ý của cha mẹ nếu ngân hàng yêu cầu |
| Từ đủ 18 tuổi | Con tự ký | Cha mẹ không còn quyền rút thay, trừ khi được con uỷ quyền |
Khi con tròn 18 tuổi, mọi quyền với sổ chuyển sang con. Cha mẹ giữ sổ hộ cũng không rút được nữa nếu không có giấy uỷ quyền của con. Nhiều gia đình chỉ phát hiện điều này khi cần tiền gấp, nên hãy lưu ý mốc sinh nhật 18 của con.
Giấy tờ nên mang khi đi rút thay con
Một bộ đủ cho phần lớn ngân hàng gồm:
- Sổ tiết kiệm hoặc thẻ tiết kiệm bản chính, nếu ngân hàng còn phát hành dạng giấy.
- Căn cước của người đại diện đi rút.
- Giấy khai sinh của con, bản chính hoặc bản sao có chứng thực, để chứng minh quan hệ.
- Căn cước của con nếu đã có, nhất là khi con từ đủ 14 tuổi.
- Giấy tờ chứng minh tư cách người giám hộ nếu người đi rút không phải cha mẹ.
- Văn bản đồng ý của bên cha hoặc mẹ còn lại, nếu ngân hàng yêu cầu cả hai cùng quyết định.
- Giấy tờ thể hiện mục đích rút (ví dụ hoá đơn viện phí, giấy báo học phí của con) khi số tiền lớn hoặc khi ngân hàng hỏi.
Với sổ tiết kiệm điện tử trên ứng dụng, tài khoản thường gắn với người đại diện. Rút trước hạn trên ứng dụng có thể bị giới hạn với tài khoản của trẻ em; khi đó vẫn phải ra quầy.
Những lý do hay bị từ chối hoặc phải làm lại
Người đi rút không phải người đã đăng ký đại diện khi mở sổ. Ngân hàng yêu cầu bổ sung người đại diện, hoặc mời đúng người đã đăng ký đến. Gọi trước để biết chi nhánh xử lý thế nào.
Cha mẹ đang có tranh chấp. Nếu một bên đã gửi văn bản đề nghị ngân hàng tạm dừng giao dịch trên sổ của con, ngân hàng có thể chờ hai bên thống nhất hoặc có quyết định của cơ quan có thẩm quyền.
Con đã đủ 18 tuổi. Cha mẹ không còn là người đại diện. Con phải tự đến hoặc lập văn bản uỷ quyền đúng hình thức ngân hàng chấp nhận.
Thông tin giấy tờ không khớp. Ví dụ giả định: tên mẹ trên giấy khai sinh của con có dấu khác với căn cước của mẹ. Cần giấy tờ chứng minh là cùng một người.
Mục đích rút không rõ hoặc không vì con. Một số ngân hàng không đánh giá mục đích, nhưng có nơi yêu cầu cam kết. Rút để trả nợ của cha mẹ mà ghi rõ như vậy thì nhân viên có thể từ chối.
Rút để làm gì thì được coi là vì lợi ích của con
Luật Hôn nhân và gia đình yêu cầu cha mẹ định đoạt tài sản riêng của con dưới 15 tuổi vì lợi ích của con và xem xét nguyện vọng của con từ đủ 9 tuổi. Tiền trong sổ tiết kiệm là tài sản riêng như bất kỳ tài sản nào khác. Chi cho học tập, chữa bệnh, nhu cầu phát triển của con; chuyển sang hình thức gửi khác có lãi tốt hơn vẫn đứng tên con; mua tài sản đứng tên con là những mục đích hợp lý.
Lấy tiền của con để trang trải nợ, chi tiêu sinh hoạt chung của cả nhà hay cho người thân vay là vùng xám đến vùng sai. Cha mẹ có nghĩa vụ nuôi dưỡng con bằng tài sản của mình; tiền riêng của con không thay cho nghĩa vụ đó. Khi gia đình thật sự khó khăn và dùng tiền của con cho nhu cầu thiết yếu của chính con, nên ghi lại rõ ràng để sau này còn giải thích được.
Con từ đủ 9 tuổi trở lên, cha mẹ nên nói chuyện với con về việc rút tiền. Không bắt buộc con phải đồng ý trong mọi trường hợp, nhưng đây là tiền con được mừng, được cho. Con hiểu lý do, gia đình đỡ va chạm về sau.
Sổ đứng tên con nhưng tiền gửi là của cha mẹ: chuyện hay vỡ lở khi ly hôn
Nhiều cặp vợ chồng gửi tiền chung đứng tên con với suy nghĩ "để dành cho con" hoặc đơn giản vì tiện. Lúc ly hôn, một bên đề nghị chia số tiền đó như tài sản chung, bên kia nói đó đã là tài sản của con. Pháp luật nhìn vào việc ai là chủ tiền gửi: sổ đứng tên con thì về nguyên tắc tiền là của con, việc gửi tiền vào sổ đó được hiểu như cha mẹ đã tặng cho con. Muốn chứng minh ngược lại, bên đề nghị chia phải có chứng cứ thuyết phục, và toà sẽ xem xét từng vụ.
Bài học thực tế: trước khi gửi tiền đứng tên con, hai vợ chồng nên xác định rõ đây là tặng cho con, không lấy lại. Nếu chỉ muốn để dành nhưng vẫn giữ quyền dùng khi cần, sổ đứng tên cha hoặc mẹ với ghi chú mục đích là cách hợp hơn. Đổi ý sau khi đã gửi đứng tên con thì thường không còn đường lùi, vì rút ra để dùng cho cha mẹ lại vướng đúng giới hạn vì lợi ích của con.
Người giám hộ rút tiền của trẻ: chặt hơn cha mẹ
Khi trẻ không còn cha mẹ hoặc cha mẹ không đủ điều kiện, người giám hộ đã đăng ký trở thành người đại diện theo pháp luật và đứng ra giao dịch với ngân hàng. Ngoài giấy tờ của trẻ, ngân hàng sẽ yêu cầu trích lục đăng ký giám hộ hoặc giấy tờ tương đương. Bộ luật Dân sự đặt cho người giám hộ nghĩa vụ chặt hơn cha mẹ: định đoạt tài sản có giá trị lớn của người được giám hộ cần ý kiến của người giám sát việc giám hộ, và người giám hộ không được tặng cho tài sản của trẻ cho người khác.
Vì vậy, với người giám hộ, chuẩn bị sẵn văn bản đồng ý của người giám sát khi rút số tiền lớn sẽ đỡ bị hỏi lại. Chi tiết về quyền hạn của người giám hộ với tài sản có chuyên mục riêng trên Thay Mặt.
Khi cha mẹ ly hôn hoặc một bên không đồng ý rút
Sau ly hôn, cả cha và mẹ vẫn là người đại diện theo pháp luật của con, trừ khi toà có quyết định khác. Người trực tiếp nuôi con thường giữ sổ và đứng ra giao dịch, nhưng người kia vẫn có quyền hỏi về tài sản của con. Nếu lo ngại tiền của con bị dùng sai mục đích, người kia có thể gửi văn bản đến ngân hàng nêu rõ việc phản đối và đề nghị được thông báo trước khi có giao dịch.
Ngân hàng không phải toà án, không phân xử ai đúng. Khi nhận văn bản phản đối của một bên, nhiều ngân hàng sẽ yêu cầu cả hai cùng ký hoặc chờ có quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Hai bên nên thương lượng, có thể nhờ hoà giải viên ở cơ sở. Nếu không thống nhất được, toà án là nơi giải quyết. Trường hợp một bên rút tiền của con để dùng riêng, bên kia có thể yêu cầu hoàn trả, và việc phá tán tài sản của con có thể là căn cứ để toà xem xét hạn chế quyền của cha mẹ.
Câu hỏi thường gặp
Ông bà mở sổ tiết kiệm đứng tên cháu thì ai rút được?
Sổ đứng tên cháu thì cháu là chủ tiền gửi, người rút thay là người đại diện theo pháp luật của cháu, thường là cha mẹ. Ông bà dù là người bỏ tiền ra nhưng không tự rút được nếu không phải người giám hộ. Muốn tự quản lý thì ông bà nên đứng tên sổ và ghi chú mục đích cho cháu.
Con 16 tuổi có tự rút tiền tiết kiệm của mình không?
Tuỳ quy định về tiền gửi và quy định nội bộ của ngân hàng. Người từ đủ 15 tuổi có tài sản riêng thường được tự giao dịch tiền gửi ở mức nhất định, nhưng có ngân hàng vẫn yêu cầu cha mẹ đồng ý. Hỏi trước chi nhánh nơi gửi để biết cách họ áp dụng.
Sổ đứng tên con, mẹ mất thì cha có rút được không?
Được, vì người cha vẫn là người đại diện theo pháp luật của con. Ngân hàng thường yêu cầu thêm giấy tờ về việc người mẹ đã mất nếu trước đây chỉ người mẹ đăng ký đại diện. Tiền trong sổ của con không phải di sản của người mẹ.
Con mất thì tiền trong sổ đứng tên con thuộc về ai?
Tiền trong sổ là tài sản của con, nên khi con mất nó trở thành di sản của con và được chia theo pháp luật về thừa kế, thường cho cha mẹ của con. Thủ tục khai nhận di sản thuộc chuyên đề thừa kế.
Rút trước hạn sổ tiết kiệm của con có bị mất lãi không?
Rút trước hạn thường được hưởng lãi suất thấp hơn lãi có kỳ hạn, theo điều khoản ghi khi mở sổ. Khi rút thay con, cha mẹ nên cân nhắc thiệt hại về lãi, vì đó cũng là tiền của con. Nếu chỉ cần một phần, hỏi ngân hàng có cho rút một phần không.
Tiền mừng tuổi của con có bắt buộc phải gửi tiết kiệm đứng tên con không?
Không có quy định bắt buộc. Gia đình có thể giữ hộ hoặc gửi đứng tên cha mẹ. Chỉ khi sổ đứng tên con thì tiền mới rõ ràng là tài sản riêng của con và việc rút chịu các giới hạn như trên.