Khi cha mẹ đã lẫn mà chưa có người giám hộ, tiền tiết kiệm đứng tên cha mẹ thường chưa rút được; tiền chữa bệnh trong giai đoạn này chủ yếu đến từ bảo hiểm y tế, lương hưu nhận theo quy trình của cơ quan chi trả và tiền các con ứng trước. Khi đã có người giám hộ, tiền của cha mẹ được dùng cho chữa bệnh, chăm sóc, và các khoản con ứng có thể được hoàn theo sổ sách. Giai đoạn chuyển tiếp giữa hai thời điểm này là lúc gia đình dễ lúng túng nhất.
Câu hỏi về tiền là câu hỏi gây căng thẳng nhất trong những gia đình có cha mẹ bị lẫn. Người chăm cha mẹ hằng ngày thấy mình bỏ công bỏ của, người ở xa lo tiền của cha mẹ bị tiêu không rõ ràng. Bài này đi theo đúng dòng thời gian: những tuần đầu khi chưa có giấy tờ gì, lúc cân nhắc có nên làm giám hộ, và khi đã có người giám hộ. Quyền chi tiêu chi tiết của người giám hộ được viết riêng ở chuyên mục quyền hạn người giám hộ.
Tiền của cha mẹ trước hết là để lo cho cha mẹ
Nghe như hiển nhiên, nhưng đây là thước đo cho mọi quyết định về sau. Tiền lương hưu, tiền tiết kiệm, tiền cho thuê nhà của cha mẹ là tài sản của người được giám hộ. Người giám hộ quản lý như tài sản của chính mình, theo nghĩa là cẩn trọng, giữ gìn, nhưng không được coi là tiền của mình. Mọi khoản chi phải trả lời được câu hỏi: khoản này phục vụ cha mẹ thế nào.
Thước đo này cũng giúp gỡ nỗi ngại của nhiều người con. Có người không dám đụng vào tiền của cha mẹ, tự gánh hết viện phí rồi kiệt sức, trong khi cha mẹ có tiền tiết kiệm đủ lo. Luật không bắt các con phải tự bỏ tiền khi cha mẹ có tài sản; ngược lại, việc dùng tiền của cha mẹ để chăm cha mẹ là đúng với mục đích của chế định giám hộ, miễn là minh bạch.
Câu hỏi thường gặp là chi đến mức nào thì hợp lý. Không có con số chung; thước đo là hoàn cảnh và tài sản của chính cha mẹ. Một người có lương hưu và tiền tiết kiệm khá thì việc thuê người chăm cả ngày là hợp lý; một người tài sản ít thì cần tính để tiền đủ dùng lâu dài. Người giám hộ nên ước lượng cha mẹ cần chăm trong bao lâu và chia tiền theo đó, thay vì chi rộng tay trong những tháng đầu.
Đồng thời, nghĩa vụ cấp dưỡng, chăm sóc cha mẹ của con cái vẫn còn nguyên theo Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Tiền của cha mẹ không thay được bổn phận của các con, chỉ giúp chia gánh hợp lý hơn.
Các nguồn tiền và ai được dùng, ở giai đoạn nào
Bảng dưới phân biệt hai giai đoạn: trước khi có người giám hộ chính thức, và sau khi đã có quyết định của toà, đăng ký giám hộ. Quy trình cụ thể của từng ngân hàng, cơ quan chi trả có thể khác; luôn hỏi trực tiếp.
| Nguồn tiền | Trước khi có người giám hộ | Sau khi có người giám hộ |
|---|---|---|
| Bảo hiểm y tế của cha mẹ | Người nhà làm thủ tục khám chữa bệnh theo quy trình của cơ sở y tế | Như trước, người giám hộ đứng ra khi cần |
| Lương hưu, trợ cấp | Theo giấy uỷ quyền đã lập khi cha mẹ còn minh mẫn, hoặc theo quy định riêng của cơ quan chi trả | Người giám hộ làm việc với cơ quan chi trả bằng giấy tờ giám hộ |
| Tiền gửi, sổ tiết kiệm | Rất hạn chế nếu không có uỷ quyền phù hợp; ngân hàng thường từ chối người không có tư cách | Người giám hộ rút để chi thiết yếu; khoản lớn cần ý kiến người giám sát |
| Tiền cho thuê nhà của cha mẹ | Người đang quản lý theo thoả thuận gia đình thu, ghi sổ | Người giám hộ thu, ghi sổ, dùng cho cha mẹ |
| Tiền các con góp | Nguồn chính trong giai đoạn đầu, ghi rõ ai góp bao nhiêu | Vẫn có thể góp thêm; khoản ứng trước được hoàn theo sổ |
Nhìn vào bảng sẽ thấy giai đoạn trước khi có người giám hộ là giai đoạn chật nhất. Nếu cha mẹ có tiền tiết kiệm đáng kể và bệnh kéo dài, việc sớm làm thủ tục tuyên bố và giám hộ giúp gia đình không phải gánh tiền một mình quá lâu.
Thẻ ngân hàng và mã số của cha mẹ: vùng xám nên tránh
Thực tế phổ biến. Nhiều người con giữ thẻ của cha mẹ, biết mã số, và rút tiền đều đặn để lo cho cha mẹ. Khi cha mẹ còn minh mẫn và đồng ý, đây là chuyện trong nhà. Khi cha mẹ đã lẫn, người rút tiền không có tư cách nào trước ngân hàng ngoài việc biết mã số.
Vì sao nên tránh. Quy định của ngân hàng thường yêu cầu chủ thẻ tự bảo mật và tự sử dụng thẻ. Nếu sau này có tranh chấp, những khoản rút bằng thẻ của cha mẹ khi cha mẹ không còn hiểu gì là khoản người rút phải chứng minh đã dùng đúng mục đích.
Nếu đã lỡ dùng. Ghi lại ngay mọi khoản đã rút, giữ chứng từ chi tiêu tương ứng, báo cho anh chị em. Từ nay chuyển sang con đường chính thức: giấy uỷ quyền phù hợp nếu cha mẹ còn minh mẫn, giám hộ nếu không.
Rút hết một lần để cất là sai lầm. Có người sợ không rút được về sau nên rút một khoản lớn cất ở nhà. Việc này vừa rủi ro mất mát, vừa đặt người rút vào vị trí rất khó giải trình.
Nguồn hỗ trợ ngoài tiền của cha mẹ và tiền các con
Trong giai đoạn chưa dùng được tiền của cha mẹ, nhiều gia đình bỏ sót những nguồn mà cha mẹ có quyền hưởng. Nên rà lại danh sách dưới đây; mức hưởng và điều kiện cụ thể theo quy định hiện hành, hỏi trực tiếp nơi chi trả:
- Quyền lợi bảo hiểm y tế: kiểm tra thẻ còn hạn, đúng tuyến, mức hưởng của cha mẹ, và quyền lợi khi chuyển viện.
- Bảo hiểm sức khoẻ, bảo hiểm nhân thọ cha mẹ từng mua: tìm hợp đồng, xem quyền lợi nằm viện, phẫu thuật, bệnh hiểm nghèo, và ai được nộp hồ sơ yêu cầu chi trả.
- Chế độ trợ cấp xã hội cho người cao tuổi, người khuyết tật nếu cha mẹ thuộc diện: hỏi uỷ ban nhân dân cấp xã nơi cư trú.
- Chế độ dành cho người có công, cựu chiến binh nếu cha mẹ thuộc diện, kể cả hỗ trợ khám chữa bệnh.
- Các khoản cha mẹ đã cho người khác vay mà người vay sẵn sàng trả: nhận có biên nhận, ghi sổ rõ.
- Quỹ hỗ trợ của nơi cha mẹ từng làm việc, hội người cao tuổi ở địa phương, nếu có.
Phần nhận thay các chế độ này khi cha mẹ không tự ký được, giấy tờ nơi chi trả đòi, được viết ở chuyên mục làm giấy tờ, nhận chế độ thay người thân của site.
Con ứng tiền trước, sau này hoàn lại thế nào
Ghi ngay từ khoản đầu tiên. Ngày, số tiền, chi vào việc gì, chứng từ. Không ghi thì sau vài tháng chính người ứng cũng không nhớ, và anh chị em khác không có gì để xác nhận.
Thống nhất nguyên tắc hoàn. Khoản ứng chi cho cha mẹ có thể được hoàn từ tiền của cha mẹ khi đã có người giám hộ. Nếu người ứng tiền chính là người giám hộ, việc tự hoàn cho mình là giao dịch giữa người giám hộ với người được giám hộ, nên có sự đồng ý của người giám sát.
Phân biệt ứng và góp. Có người góp với tinh thần phụng dưỡng, không cần hoàn. Có người ứng vì cha mẹ có tiền nhưng chưa rút được. Hai loại này nên ghi khác nhau từ đầu để không ai hiểu lầm.
Hoàn theo đợt, có xác nhận. Mỗi lần hoàn, ghi rõ hoàn cho khoản nào, người giám sát xác nhận bằng tin nhắn hoặc chữ ký vào sổ.
Khi nào nên làm giám hộ để dùng được tiền của cha mẹ
Không phải gia đình nào cũng cần ra toà. Nếu cha mẹ chỉ có lương hưu và cơ quan chi trả có quy trình cho người nhà nhận thay, nếu chi phí chăm sóc nằm trong khả năng góp của các con, thì nhiều nhà chăm cha mẹ nhiều năm mà không cần giấy tờ giám hộ.
Nên tính đến thủ tục tuyên bố và giám hộ khi có một trong các dấu hiệu: cha mẹ có sổ tiết kiệm hoặc tài khoản đáng kể mà các con không rút được; bệnh kéo dài, chi phí chăm sóc vượt sức góp của các con; có tài sản cần cho thuê, sửa chữa, hoặc có khả năng phải bán; anh chị em bắt đầu căng thẳng vì người góp nhiều, người góp ít.
Thủ tục cần thời gian và công sức, gồm giám định, toà xem xét, đăng ký giám hộ, nên quyết sớm vẫn hơn quyết muộn. Ví dụ giả định: một gia đình góp tiền suốt hai năm cho mẹ chạy thận, đến khi cạn mới làm thủ tục, trong lúc chờ thì không còn nguồn nào. Nếu làm từ những tháng đầu, phần tiền tiết kiệm của mẹ đã có thể đỡ cho các con ngay trong giai đoạn nặng nhất.
Thiết lập dòng tiền chăm cha mẹ trong một tháng
Khi đã có người giám hộ, dòng tiền nên đi vào nề nếp. Ví dụ giả định: nhà ông Bảy ở Tây Ninh, ông đã có quyết định toà và người giám hộ là con trai thứ hai, con gái út làm người giám sát. Dòng tiền mỗi tháng có thể được tổ chức như sau:
- Lương hưu của ông về tài khoản đứng tên ông; người giám hộ dùng tài khoản này làm tài khoản chi chính cho ông.
- Đầu tháng, người giám hộ lập dự trù: thuốc, người chăm, ăn uống, tái khám.
- Chi các khoản nhỏ hằng ngày, ghi sổ theo tuần.
- Khoản nào vượt ngưỡng gia đình đã thống nhất, nhắn người giám sát xin ý kiến trước khi chi.
- Cuối tháng, chụp sổ và sao kê gửi người giám sát và nhóm gia đình.
- Nếu thiếu, các con góp theo tỷ lệ đã bàn; nếu dư, để lại trong tài khoản của ông, không chuyển sang tài khoản cá nhân.
Nhịp tháng đều đặn như vậy giúp mọi người quen với việc minh bạch, và khi có khoản chi lớn bất thường như phẫu thuật, cả nhà đã có sẵn kênh để bàn nhanh.
Câu hỏi thường gặp
Người giám hộ có được rút tiết kiệm của mẹ để trả viện phí không?
Có, khi đã có tư cách người giám hộ hợp lệ, vì chữa bệnh là nhu cầu thiết yếu của mẹ. Nếu sổ tiết kiệm có giá trị lớn, nên có ý kiến của người giám sát, và giữ đầy đủ chứng từ viện phí.
Dùng thẻ ATM của bố đã lẫn để rút tiền mua thuốc có sao không?
Đây là vùng xám. Người rút không có tư cách trước ngân hàng ngoài việc biết mã số, và nếu có tranh chấp sẽ phải chứng minh đã dùng đúng mục đích. Nếu đã lỡ dùng, hãy ghi chép, giữ chứng từ, báo anh chị em và chuyển sang con đường giám hộ.
Mẹ có sổ tiết kiệm nhưng chưa làm giám hộ, ngân hàng có cho con rút để trả viện phí không?
Thường là không, nếu con không có giấy uỷ quyền phù hợp lập khi mẹ còn minh mẫn. Ngân hàng cần người có tư cách đại diện cho chủ tài khoản. Hãy hỏi ngân hàng quy trình cụ thể, và cân nhắc làm thủ tục tuyên bố, giám hộ sớm nếu bệnh kéo dài.
Con ứng tiền chữa bệnh cho cha, sau này có được lấy lại từ tiền của cha không?
Có thể, nếu khoản ứng được ghi chép rõ ràng và dùng cho việc của cha. Khi người ứng là người giám hộ, việc tự hoàn nên có sự đồng ý của người giám sát để minh bạch.
Bố có bảo hiểm nhân thọ, bố đã lẫn thì ai nộp hồ sơ yêu cầu chi trả quyền lợi nằm viện?
Tuỳ hợp đồng và quy định của công ty bảo hiểm. Thường người được bảo hiểm hoặc người đại diện hợp pháp nộp hồ sơ. Hãy liên hệ công ty bảo hiểm, nói rõ tình trạng của bố, hỏi giấy tờ cần có cho người nộp thay.
Cha có lương hưu nhưng các con vẫn phải góp tiền chăm cha à?
Lương hưu của cha dùng trước cho nhu cầu của cha. Nếu không đủ, các con vẫn có bổn phận chăm sóc, cấp dưỡng cha mẹ theo Luật Hôn nhân và gia đình. Cả nhà nên thống nhất tỷ lệ góp và ghi sổ.